Miodokwiat krzyżowy Herminium monorchis

Miodokwiat krzyżowy, jedyny przedstawiciel azjatyckiego rodzaju Herminium jest eurosyberyjskim gatunkiem storczyka. Spotkać go można w strefie umiarkowanej Azji i Europy, jednakże w dużej liczbie krajów wycofuje się - jego stanowiska wyginęły w Czechach i Finlandii, częstszy jest w Estonii, Szwajcarii czy na południu Anglii.
Miodokwiat jest bardzo niepozorny - osiąga rozmiary około 10 cm, jednakże trafiają się też osobniki znacznie większe. Zapylany jest przez owady - przeważnie błonkoskrzydłe i dwuskrzydłe, przywabiane "anyżowym" zapachem. Storczyk ten wytwarza nektar, który zbiera się w ostrodze kwiatu.
W Polsce jest to gatunek bardzo rzadki, związany z torfowiskami niskimi (w Europie zachodniej występuje raczej w suchych i ciepłych murawach). Stwierdzono 18 stanowisk miodokwiatu, z czego do dzisiaj zachowało się prawdopodobnie tylko jedno w północno-wschodniej Polsce. Odkryte w 1987 r. stanowisko nad Rospudą stanowi ostatnią ostoję tego gatunku w Polsce. Herminium monorchis występuje tam na torfowisku niskim w zespole turzycy bagiennej Drepanoclado-Caricetum limosae w liczbie ok. 500-700 osobników, jednakże ilość ich waha się z roku na rok dość znacznie.
Niestety stanowisko to obecnie jest zagrożone, jako że podjęto decyzję o lokalizacji w tym miejscu obwodnicy Augustowa. Wiąże się to z pewną degradacją siedliska, co w konsekwencji doprowadzi do zaniku tego storczyka nad Rospudą.
Jest to gatunek światłolubny i zagrożeniem dla niego jest zanikanie odpowiednich siedlisk zarówno na skutek zacieniania jak i zmian warunków hydrologicznych. Większość stanowisk w Polsce zanikła na skutek osuszania torfowisk oraz intensyfikacji rolnictwa. Jedna z większych populacji miodokwiatu zginęła w latach 70-tych na skutek osuszenia Bagna Wizna.
Miodokwiat krzyżowy podlega ochronie ścisłej. W Polskiej Czerwonej Księdze uzyskał status CR (krytycznie zagrożony wyginięciem), został wpisany także na listę gatunków rzadkich i zagrożonych jako gatunek wymierający (E), w Litewskiej Czerwonej Księdze ma podobny status.
Stanowisko nad Rospudą jest włączone do ogólnopolskiej sieci monitoringu przyrodniczego.

Filip Jarzombkowski

Więcej o Herminium monorchis:

• Pięknoś-Mirkowa H., Mirek Z., 2003. Atlas roślin chronionych. Multico, Warszawa.
• Adamowski W., 2001. Herminium monorchis Miodokwiat krzyżowy. W: Polska Czerwona Księga Roślin. Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, Kraków, s.: 542-544.
• Sokołowski A. W., 1988. Miodokwiat krzyżowy Herminium monorchis w Puszczy Augustowskiej. Chrońmy Przyr. Ojcz. 44,4: 70-74.

powrót do strony głównej